Telefonla Randevu - 168 Çağrı Merkezi

 Okul Çağındaki Çocuklarda Okul Fobisi

Okula başlama, çocuklar için aileden uzun süreli ilk ayrılma ve bunun yanında çocuğun dış dünyayla tanışma dönemi olduğunu düşünürsek oldukça önemli ve dikkate alınması gereken bir konudur. Okul fobisi olan çocuklar okula devam etmekte güçlük çekmekte veya okula gitmeyi reddetmektedir. Bu durum okul hayatının her döneminde ortaya çıkabilmektedir. Okul fobisi, ilkokul başlama (5-7 yaş), ortaokul başlama (10-11 yaş) ve lise başlama (14 yaş) geçiş dönemlerinde, okul değişimlerinde ve okula erken başlama durumlarında daha sık görülmektedir. Bu yüzden ailenin ve okul personellerinin gözlemleri önemlidir. Yapılan araştırmalara göre, okul fobisi ile ilgili bulgular her çocuğa göre değişiklik gösterebilmektedir ve giderek artış gözlemlenmektedir. Tüm okul çağındaki çocuklar için yaklaşık %1; kliniğe başvuran tüm çocuklar için %5 olarak bildirilmektedir. Erkek ve kız çocuklarında okul fobisinin görülme olasılığı aynıdır.

Okul reddi, birçok ruhsal bozukluğun belirtisi olarak karşımıza çıkabilir. Birçok çocuk okula uyum sürecini sağlıklı bir şekilde atlatırken, bazı çocuklar için okula gitmek sürekli bir kaygı kaynağı olmaktadır. Okul reddi, çocukların anksiyete ve depresyon gibi duygusal sorunlar nedeni ile okula devam edememesi olarak tanımlanmaktadır. Bowlby’e göre, okul korkusu olan çocuklar bağlı oldukları kişinin yokluğunu ya da güven duydukları ortamdan uzak kalmanın endişesini yaşamaktadır. Ruhsal Bozuklukların Tanısal VE Sayımsal El kitabının dördüncü basımında (DSM- IV), okul fobisi özgül fobiler sınıfında yer almaktadır. Bunun anlamı, okul fobisi olan çocukların özgül olarak okul ortamından korktuğunu gösterir.

Çocuklar ve ebeveynler okul reddine bağlı olan etmenleri belirleyemedikleri için okul fobisi tanısı için farklı kaynaklardan bilgi almak gereklidir. Öncelikle devamsızlık sorununun boyutunun ne durumda olduğu anlaşılmalıdır ve bu konuda profesyonel destek alınmalıdır. Diğer önemli konu ise okul reddi ve okuldan kaçma arasında ayırıcı bir tanının yapılmasıdır. Okul fobisi olan çocuklar evde kalabilmek için çoğu zaman bedensel yakınmalarını dile getirerek evde kalabilmek için anne babalarını ikna etmeye çalışırlar. Çocukların okula gitmemelerinde ailesinin çoğunlukla haberi olmaktadır ve evin içinde zaman geçirmektedir. Okuldan kaçma durumlarında ise ailenin haberi olmaz ve evin dışında kalırlar. Yukarda bahsedildiği gibi, okula başlama çocuğun aileden, güvenli olan ortamından ayrılışı ve dış dünyaya ilk adımı demektir. Bu yüzden çocuklar yoğun bir şekilde kaygı duyarlar. Literatürde bulunan bilgilere göre, okul reddi ve anksiyete bozuklukları arasında bir ilişki bulunmaktadır. Ayrılma anksiyetesi, sosyal fobi ve özgül fobi endişeye bağlı uyum bozukluklarındandır. Ayrılma anksiyetesi olan çocuk ve ergenlerin %75’inde okul reddi gözlenmektedir. Okula başlama her çocuk için bilmedikleri disiplinli ve kurallara bir ortama giriştir. Çocukları okulun ne demek olduğu ve nasıl bir yer olduğu konusunda bilgilendirmek önemlidir. Bunun yanı sıra çocuk başarısızlık korkusunu ve sınıf içinde aktif olamama endişesini yaşıyor olabilir. Aile içinde yaşanılan sorunlar çocukta kaygı yaratan bir durum haline gelmiş ise okulda da aynı kaygı devam edebilir ve okul reddine neden olabilmektedir. Okul fobisi olan çocukların karakteristik özellikleri de göz önünde bulundurulmalıdır. Bu çocuklar anne babaları tarafından aşırı korunma sonucunda aileden ayrılırken diğer çocuklara göre zorluklar yaşayabilirler. Ailenin çocuğa karşı tutumu bu konuda önemlidir. Ailenin disiplin konusundaki yetersizlikleri ve çocuğun tüm gereksinimlerini karşılaması çocukta egemenlik duygusunun gelişmesine neden olur. Okul reddi olan çocuklar inatçı ve tartışmacı olabilir ve aile okula gitme konusunda baskı yaptığında saldırgan davranışlar sergileyebilirler.

Okul reddi olan çocuk ve ergenlerde yaşanabilecek bazı problem ortaya çıkar. Okulu reddeden çocuklar yaşıtlarına kıyasla gelişimlerinde daha geride oldukları saptanmıştır. Bunun yanı sıra, okul reddi olan çocuk ve ergenlerde öğrenme güçlüğü ve konuşma bozukluğu gibi sosyal ve eğitimsel hayatının da etkilenebileceği problem olduğu gözlemlenmiştir. Okul reddi olan çocuk ve ergenlerin tedavisindeki temel amaç kısa sürede okula dönmesi ve yaşadığı bu kaygının altında yatan sebepleri bulmaktır. Okul reddinin tedavisinde profesyonel bir destek eşliğinde ebeveyn ve okul personeli ile işbirliği yaparak ilerlemek gerekmektedir. Okul reddi olduğu saptandıktan sonra çocuğun gereksinimlerine göre okulda belirlenecek düzenlemelerin yapılması gerekmektedir. Okul reddi, çocukları akademik, sosyal, gelişimsel ve ilişkisel boyutlarda olumsuz bir şekilde etkileyebilmektedir. Çocuk ve ergenlerin okul reddinde psikolojik desteğin alınması olumlu bir kişilik geliştirmesi için önemli bir faktördür.

Klinik Psk. Gökçe ÇELİKKALKAN

Altıntepe Tıp Merkezi

Hastane ve Tıp Merkezlerimiz